Als dominee mag je niet alles zeggen…

Altijd vriendelijk
Dat is me de laatste tijd drie keer overkomen dat iemand me met de zin ‘als dominee mag je niet alles zeggen’ behoorlijk verraste. In het eerste geval had iemand mijn aandacht opgeëist terwijl ik voor anderen op de plek in kwestie was. Later hoorde ik van iemand, die het allemaal gade had geslagen. ‘Wat moeilijk toch. Als dominee kun je niet zo maar iemand afwijzen.’ Zal ik de hele groep in de steek laten voor die éne die zich om niets bekommert dan om zichzelf? En dan graag nog vriendelijk blijven lachen. Als ik eraan denk, krijg ik al spierpijn in mijn kaken. Stop het achter je kiezen en blijf lachen. De dominee die daar telkens weer intrapt omdat hij of zij een klein conflictje schuwt is op de beste weg – nee niet van de Here Jezus – maar van het overspannen-worden.

Nooit twijfelen
De tweede keer overkwam me dat bij de voorbereiding van een dienst. Het ging over de schepping. ‘Wie kan als hoog opgeleide natuurwetenschapper nog zeggen, dat er een God bestaat, die deze wereld geschapen heeft? Het zijn geloofsvoorstellingen van mensen om in een niet te controleren complexe werkelijkheid iets van houvast te vinden.’ Er werd gesuggereerd dat je dat als dominee in een dienst niet aan de orde kon stellen, want de goe’ gemeente wil geen vragen horen, maar geloofsantwoorden voorgeschoteld krijgen; antwoorden van eeuwen die keer op keer worden herkauwd. Herkent u zich hierin? Een kudde koeien? Ik niet! Wij benoemen de symbolische kracht van verhalen. Wij vragen naar de betekenis van de lichamelijke opstanding. We erkennen de veelvoud van bijbelse boeken die in een lang historisch proces tot stand zijn gekomen en geloofservaringen vertolken. Wij benoemen de spanningen en tegenstellingen. Dat getuigt van een veelbewogen leven met een aangrijpende en ingrijpende macht door eeuwen heen, God genoemd. Dat is geen rekensommetje van 1+1=2, waar of niet. Ik meen dat vaak genoeg ook als dominee zelfs vanaf de kansel gezegd te hebben . Nog niemand heeft mij hierop in negatieve termen aangesproken. Tolerantie of onverschilligheid?

Geen zelfrelativering
De derde keer was tijdens de drie avonden bij Kniphorst over het christendom en de islam. We hadden het over Abraham, Jeruzalem en Jezus. Ik vertelde enkele belangrijke bijbelse verhalen om aan te geven waar de overeenkomsten en waar de verschillen lagen tussen onze religies. Iemand vroeg: ‘jij vertelt mooie verhalen, maar geloof jij ook in hen?’ Tja, wat betekent ‘geloven’? Alles wat geschreven staat voor waar houden in de zin van ‘zo is het en niet anders’? Nee, dan geloof ik niet. Ik ben immers geen fundamentalist en wil dat ook beslist niet zijn. Dat deze geloofsverhalen van een goddelijke macht getuigen, die ons aller leven wil bewaren, hoe gebroken en aangetast het ook allemaal is.En die daartoe mensen inspireert, in beweging brengt en door doet zetten, dat geloof ik wel. Ik geloof niet in dat oude mannetje achter de wolken die in Zijn Almacht alle touwtjes in handen heeft en er maar raak aan trekt. Maar ik geloof ook niet aan dat hoogopgeleide burgermannetje dat me wil voorschrijven hoe je vandaag, wel of niet, fatsoenlijk kunt blijven geloven. Nee, laat je denkwereld maar door niemand aantasten. Blijf er gerust en veilig achter. Bepaal zelf wat je wel en niet wilt geloven. Ondertussen laat je je ook bepalen door een heersende mening die je deelt met de kringen waartoe je wenst te behoren. Ik word daar niet warm van, eerder een beetje koud.
Als ik vind dat de God van Israël en Jezus Christus dezelfde is als Allah, dan zeg ik dat. U mag mij dan uiteraard ook vragen op basis waarvan ik dit zeg. Als ik denk dat alle religies en levensbeschouwingen naar de ultieme levenszin verwijzen, dat God, Nirwana, Vishnu of ‘Een en Al’ wordt genoemd, dan zal ik dat zeggen. Ik zeg ook dat ik het (nog) niet weet. Daarmee zie ik ook af van de claim dat ‘onze’ God boven en apart van de anderen staat en ‘zij’ zich aan de ‘onze’ dienen te onderwerpen. Ieder superioriteitsgevoel is uit den boze. Dat zeg ik krachtens die Ene die niet kwam om gediend te worden, maar om anderen te dienen met de inzet van zijn leven! Om dit laatste gaat het in het geloof – althans het christelijke dat ik aanhang – en niet om de strijd tussen concepten, voorstellingen en ideeën, posities en macht.

Waarachtig vrij
Met Paulus kan ik zeggen, dat wij alles mogen zeggen, wat in respect voor de ander geschiedt en de vrede van ons allen dient. En dat in Christus vrijheid heerst, daar geloof ik heilig in. Laten we die dan gebruiken om elkaar open en eerlijk te ontmoeten. Het hoort juist bij de protestantse identiteit, dat we aan niemand onderworpen zijn, aan geen menselijk gezag boven ons, al heet dat: dominee of gemeente, kerk of staat. Juist het waarachtige maakt ons betrouwbaar en geloofwaardig ook al zaagt dat soms aan een pootje van een desbetreffende heilige stoel. In deze vrijheid die ook altijd de vrijheid van de andersdenkende (Rosa Luxemburg) is kan alles worden gezegd, zelfs en hopelijk juist door de dominee. Wij zullen het gewoon zèlf moeten doen en niet het beeld bevestigen van een zacht ei.
Ik heb gezegd.
Ds. Rainer M. Wahl