Het lijden van de Christus en het lijden van de paus

Onlangs is de nieuwe paus in alle glorie van het Roomse kerktheater geïnthroniseerd. Indrukwekkend dit legertje in wit en rood met een gouden pop voorop, fascinerend spel en spektakel van de oeroude rite. Het was een toonbeeld van macht, orde en volledige toewijding aan de eigen verbeelding van de Allerhoogste.

Het deed me weer denken aan de oude zieke paus Johannes Paulus II. Zeker, ook hij stond ooit in vol ornaat. Toch in zijn laatste jaren zat in al die mooie, nonnenhandgeweven gewaden een zieke, broze, oude man. Hij ging daarin door tot aan het bittere einde. Het vervulde mij met een dubbel gevoel. Aan de ene kant heb ik het protest gezien tegen een westerse wereld die het jonge, gezonde en vitale ophemelt. De oude man verborg zijn kwalen niet, de kwetsbaarheid van een gebroken lijf. Miljoenen konden zich met deze man met trillende handen, met speeksel omvloeide lippen en afgeperste woorden identificeren. Hij deed dit welbewust in het volle bezit van zijn niet geringe geestelijke kracht. Het ontnam hem zijn waarde niet en wie wilde, kon in deze verschijning een spiegel zien van eigen onmacht en verdriet. En wie zich daarin kon herkennen zal zich erdoor gesterkt hebben gevoeld.

De andere kant was een tentoonstelling van verval. Het meest grotesk met Pasen toen hij een hartbrekende poging deed, de zegen ‘urbi et orbi’ hoorbaar door de microfoon te fluisteren. De microfoon versterkte krakende, grommende adem, maar geen stem. Met mijn geoefende blik zag ik hoe de aankomende dood zijn gezicht al had getekend. Moest ik dit nu bewonderen, aandoenlijk vinden? Hier sloeg het gevoel definitief om. Dit kon niet meer. Dit was de grens van de waardigheid gepasseerd. Dit had iets obsceens.

Waarom is deze grote geestelijke leider, deze mens zo ver gegaan? Was het niet even waardig geweest om afstand te nemen van dit allerhoogste kerkelijke ambt? Was het niet even waardig geweest om een grens in acht te nemen die de Schepper blijkbaar aan ons aller leven heeft gesteld? Heeft hij het zolang vol gehouden en vol kunnen houden, omdat hij zich met het lijden van Christus heeft vereenzelvigd? Zou deze filosofisch geschoolde en zeer intelligente paus niet het onderscheid hebben kunnen maken tussen het lijden van Christus en het lijden aan een ziekte, hoe zwaar deze ook moge zijn? Een Poolse pelgrim die al uren in de rij stond voor een kort moment bij de dode paus en haast niet meer kon, zei desgevraagd deze kwelling uit te houden, omdat dit nog niets was vergeleken bij de martelingen die de Christus had moeten ondergaan.

Jezus heeft niet geleden omdat hij ziek was, maar omdat hij rechtvaardig was. Hij was een puur mens. Zijn gevoeligheid en integriteit, die ontsproten zijn aan een volledige overgave aan Gods liefde, hebben hem in deze wereld in het nauw gebracht – terminaal, dat wél. Ik heb er iedere keer weer moeite mee, wanneer het lijden van Christus op één lijn wordt getrokken met het lijden dat zware ziektes of andere gebreken met zich mee kunnen brengen. Het lijden van Christus hangt samen met zijn levensinzet. Het lijden dat hij moest ondergaan, is hem door mensen aangedaan. Zijn optreden, zijn puurheid en integriteit heeft de tegenkrachten opgeroepen, die met gekonkel en bedrog zich altijd maar willen verrijken op de rug van anderen. Zij konden deze spiegel niet aan en hebben hem liever stuk geslagen dan gebruikt om met Jezus een betere wereld te bouwen, waar zieke en gehandicapte, kapotte en gestoorde mensen met liefde adequaat konden worden opgevangen.

Dat we bij het lijden van ziektes of sociaal verdriet van het geduld van Jezus kunnen leren, dat staat buiten kijf. Dat we ons in de kwetsbaarheid van de mensenzoon kunnen en mogen herkennen, kan onze eenzaamheid relativeren en dragelijker maken. Dat we ons ook in onze ellende in het zorgzame en verlossende gedrag van Jezus kunnen spiegelen zou voor de omgeving van een zieke wel eens een weldaad kunnen zijn. Dat we uiteindelijk van Jezus kunnen leren om los te laten en met heel ons eindig leven aan de Eeuwige toe te vertrouwen, is misschien de grootste kracht die we uit Zijn lijden kunnen putten. Dit zou veel angst schelen en ons misschien moediger maken om net als Jezus liever zelf te lijden dan anderen leed toe te voegen. Dit is geen verheerlijking van het lijden, maar een wijze van waardig en moedig leven.

Zover mijn gedachten rond het lijden van de paus die zich beriep op het lijden van de Christus. Requiescat in pacem. Hij moge rusten in vrede.