Hollandse luchten: blauw met witte stapelwolken. Maar ook: grauwe lucht, harde wind, forse regenval. Temperaturen wisselend overdag van 16-22gr. C. We hebben het allemaal al meegemaakt sinds we woensdag, 10 november, met de camper van start gingen en vanuit Auckland eerst naar het noorden reden. " With a camper driving around in the paradise" lasen we op een andere camper . Dat klopt wel. Vooral met goed genoteerde Euro's achter de hand. Het is hier prachtig mooi. Onze eerste volle dag brachten we uitrustend door aan de rand van een baai met zeegroen gekleurd water. Ongeveer 25 km ten noorden van Auckland. We vonden dat we moesten uitrusten van de overname, inrichting en rijgewenning van onze mobilhome van 6.10 m lang, 2.20 breed en 3.10 m. hoog. De afgelopen zondag, 14 nov. , hebben we een complete (anglicaanse) kerkdienst meegemaakt. We waren toevallig op tijd. . Een mooi pijporgel, vriendelijke mensen en een mooie rode met gouddraad bewerkte stola over een witte toga. Dat rood was, zo vermoeden wij, vanwege een doopplechtigheid van moeder en zoon. Deze vond plaats bij een doopvont midden in de kerk. Het was bovendien " Remembrance day" en dat bracht een zestal leeftijdsgenoten er toe om daartoe uitgenodigd enkele ervaringen te vertellen uit world war 2. Het waren allemaal Engelse ervaringen. Bij de koffie na afloop merkte een dame op, dat wij wel andere verhalen verteld zouden hebben. Bij het begin van de dienst werden behalve " people from Holland" ook nog enkele Canadezen welkom geheten. Er was sprake van oprecht gemeende maar ook typisch Angel-Saksisch geroutineerde hartelijkheid. Werd er ook nog gepreekt? Gelukkig niet, die dienst duurde zo ook al bijna anderhalf uur. Er was wel communie. Dit speelde zich af in Whangarei. de dag voordien waren we van daaruit nog naar de kust geweest. En, inmiddels maandag, verbijven we in Matakohe bij het Kauri museum en morgen gaan we op zoek naar de " giants" in het Wapoa Forest. We zijn er al weer geweest. We moesten er nog wel 100 km naar toe rijden. Maar we hebben ons oog mogen laten vallen op de 4 zusters. Een paar duizend jaar oud. Iets degelijke hadden we eerder beleefd in Amerika bij de Seqoia reuzen. Het bijzondere van deze Kauri pijnbomen (inheems) is dat ze bovendien een hars produceren dat in de 19e eeuw leidde tot de zog " gumrush" . zoals zo vele "rushes" in het verleden is ook deze voorbij en alleen nog in de musea te aanschouwen. De plaatjes met deze " gundiggers" deden ons een beetje denken aan de turfstekers in Drenthe en de polderjongens van de Zuiderzeewerken. Lang, zwaar en smerig werk. Maar even lachen voor de foto. Veel hars werd namelijk opgegeraven uit lagen bomen onder het grondoppervlak (swampkauri). Ze gingen daarbij soms tot 30 ft. diep en moesten het moeraswater wegpompen. Het Kauri hout behoort tot de beste soorten van de wereld en wordt voor talloze doeleinden gebruikt en de hars was destijds vooral bedoeld voor vernis. Hoewel de Maori het ook voor kook- en verlichtingsdoeleinden gebruikten. Terwijl we dit laatste uittikken zijn we al weer elders aangekomen en wel in Rotorua. Een vulkanisch gebied in het centrum van het Noordereiland. En zo trekken verder

Jo en Karel Krolis

2

Een helicopterview. Sinds vrijdag 19 november beschikken wij er over.Toegegeven de view blijft beperkt tot het meren- en geysergebied rond Rotorua in Nieuw-Zeeland.. Dat is niet veel, maar toch...het was in iedergeval een hele mooie view. In een stralend blauwe lucht met stapelwolken, die later op de dag grauwer wn grauwer werden en het blauw bedekten. Voor we opstegen hadden we eerst de geysers, kokende meren en borrelende modderpoelen vanuit een aardse view bekeken. Daarbij hebben we in dezelfde omgeving ook gesnoven aan de Maori-cultuur tot uitdrukking gebracht in prachtig houtsnijwerk en rietvlechten. De volgende dag kregen we hiervan nog meer te zien en uitgelegd in het museum. Dat is een volledig en prachtig opgeknapt voormalig badhuis uithet begin van de vorige eeuw. Het water werd in buizen aangevoerd uit de nog steeds aanwezige warmwaterbron in de buurt. Het was een soort Kurort met hand- en electrische massage. Om het zo Nederlands mogelijk te zeggen. We leerden er ook over de regionale geschiedenis w.o. verhalen over belangrijke leiders van de Maori's. Een polynesisch volk dat in de dertiende eeuw Nieuw-Zeeland binnentrok en hun tropische leef- en eetgewoonten moesten aanpassen aan een gematigd klimaat met de daaraan gebonden mogelijkheden. Er wordt algemeen aangenomen dat de oorsprong van zowel de polynesiers als de meer westelijk te lokaliseren milanesiers en micronesiers uit Z.O-Azie afkomstig zijn. Zo'n 50.000jaar geleden migreerden ze, de vikings van de zonsopgang, in oostelijke richting met hun soms dertig meter lange kano's. Het land va oorsprong leeft voort in de legenden onder de naam " Hawaiki". Vandaar trok Kupe, gelijk Abram, uit z'n land en maagschap met 2 kano's om te zien wat zich achter de horizon bevond. Toen zij in de buurt kwamen van het huidige NZ. riep de vrouw van Kupe: " Heao, he ao", dat is overgezet zijnde : "een wolk, een wolk" en zo werd de naam van het nieuwe land " Aotea" d.i. " schitterende wolk" . In de loop van de tijd heeft zich dit ontwikkeld tot " Aotearoa" " Het land van de lange witte wolk". En zo is het gebleven tot op de huidige dag. De geesten van de gestorvenen echter keren met verloop van tijd terug naar Hawaiki. In dat Museum echter werd ons ook getoond wat de grootste natuurramp in de geschiedenis van NZ is geworden. Op 10 juni 1886 begon de vulkaan Tarawera te werken. Het dorpje te Wairoa werd met nog twee kleinere dorpjes onder de kokende modder bedolven. 150 mensen verloren het leven. Een fil met veel animatie w.o schuddende banken waarop we zaten, bereidde ons voor op een bezoek aan het gebied met de begraven dorpen. zo'n 13 km oostwaarts. Een soort openlucht museum: huizen,werkplaatsen, zoals ze er hebben uitgezien voor de ramp. Ook de plek van een hotel, dat voordien door veel toeristen werd bezocht die de prachtige door geyserwater uitgesleten witte terrassen wilden bewonderen. Het is allemaal onder de modder verdwenen. Een soort Pompeji. Kan zoiets weer gebeuren? Het kan. Voor de variatie zijnwe de afgelopen zondag, 21 nov., naar een Presbyteriaanse kerkdienst geweest. Niet ongebruikelijk was, dat we te laat binnenkwamen. De preek was net begonnen. Inhoudelijk was deze klassiek gereformeerd met een lichte evangelicale toets, maar (of en) met veel gevoel voor entertainment gebracht . Er was ringleiding. Tijdens de koffie hebben we met een Nederlands echtpaar gesproken dat als sinds 1960 in NZ woont. Van hen begrepen we dat er zondags drie diensten worden gehouden: 9 uur, dan komen de meestal wat ouderen,die gewend zijn vroeg op te staan en om 10.30 uur een dienst voor het jongere en meer bewegglijke deel van de gemeente. Er werd tijdens ons koffiedrinken dan ook al druk geoefend met gitaren en een drumstel. En dan is er om 7 uur 's avonds nog een dienst. Vaak voor de jeugd. Inmiddels zijn we zuidwaarts getrokken naar het Taupomeer .Onderweg hebben we nogmaals uitgebreid genoten van allerlei thermische ervaringen in Wai-o-Tapu : modder- en heetwaterpoelen, fraai gekleurde vijvers met klinkende namen als : Devils Bath, Devils Inkpot, Devils home en talloze kraters. Er was ook weer een geyser met de naam " Lady Knox" . Ze moest met een pakje zeep worden gekieteld om voor de toeristen op het goede moment zich te vertonen. We maakten een tocht over het Taupomeer en zagen daarbij het portret uitgehakt in rosten van een beroemde Maori-chief. Hij had een rol gespeeld bij de tot standkoming van het " Verdrag van Waitangi", waarbij de soevereiniteit over NZ werd overgedragen aan de koningin van Engeland,diedaar tegenover de onbetwistbare eigendom van de grond aan de Maori's garandeerde. Nog verde zuidwaarts hebben we de helling van een levende vulkaan beklommen in het Tongariro Nationale Park. Zo naderen we in ruimte en tijd Wellington, vanwaar we op 1 december zullen oversteken naar het Zuidereiland. Vandaar komen we terug.

Jo en Karel Krolis

3

We zijn geknuffeld! Zusterlijk. In Wellington d.w.z. in Lower Hutt, dat tegen Wellington aanligt. We zijn geknuffeld en wel door een afstammelinge van een Friezin uit Sneek of Snits zoals ze ook wist en een Rotterdammer. Het gebeurde tijdens het koffiedrinken na een Anglicaanse "family service" op zondag 28 november, 1e advent. We waren weer te laat. Of te vroeg. Er was nl om 8 uur een communitydienst geweest, gevolgd door deze dienst van 9 uuren om 10.30 uur was er weer een communitydienst met koor en orkerst. De hoogmis zullen we maar zeggen. Die familyservice was erg informeel en omvatte misschien 60 mensen. Er waren schriftlezingen en een uitgebreid expose van een gemeentelid over de Zuid-Soedan, een project van de Christian World Service, het werelddiakonaat. Er werd gezongen en het geheel werd afgesloten zingend en bewegend in een hand-in-hand gevormde kring. Dat knuffelen heeft natuurlijk allerlei oorzaken en redenen. Maar een belangrijke stimulans moet toch zijn uitgegaan van de ontdekking dat Karel in Leeuwarden geboren en getogen is en zijn vader afkomstig was uit Nijland, gelegen tussen Snits en Bolsward ( broedplaats van confessionele toppers in de v/h Nederlandse Hervormde Kerk en van Eise Feenstra). Het Heitelaneffect is onwederstandelijk. Overigens in het postkantoor waar we de kerstzegels kochten werden we geholpen door een Nieuwzeelandse afkomstig uit Ede. Maar behalve dat het nog steeds onze gewoonte is om op zondag naar de kerk te gaan ("van huis uit " enz), heeft dit in " den vreemde" het grote nut dat je gemakkelijk met autochthonen, in dit geval kiwi's, in contact komt en je iets karakteristieks van het land kunt opsnuiven. Het nuttige was dit keer dat Jo aan een adres kwam voor een pedicure (footclinic) Voor het overige ben je aangewezen op kranten en museumbezoek om wat te weten te komen over land en bevolking en de dingen waarover de mensen zich hier druk maken. Om eens wat te noemen: er is zo waar een republiek-monarchie discussie gaande. Het merendeel zingt nog van harte " God save the queen", maar het is ook zo dat prins Charles en zijn zonen voortdurend in het nieuws zijn, zo mogelijk met foto's en commentaar. Maar opmerkelijk is het wel dat de Engelsen toch iets bijzonders hebben gepresteerd met hun Commonwealth. In Maleisie zagen we de kinderen in schooluniformen lopen en hier zo,n discussie. Een ander heikel probleem vormen de Maori's. Er is nu een een politieke Maoripartij gevormd die forse taal laat horen en aanspraken wil laten gelden op strand en kusteigendommen. Ze zijn in opmars sinds de 70-80 iger jaren van de vorige eeuw, dat is duidelijk. Hun aantal is ook duidelijk toegenomen. Na een dieptepunt in de 19e eeuw van minder dan 100.000, kan hun aantal nu worden geschat op ergens tussen de 3 en 4 honderdduizend. Met de economie van Nieuw-Zeeland gaat het uitstekend. Afgelopen jaar een groei van 5 %. Een hoge koers tegenover de US-dollar, een stijgende rente ( korte rente meer dan 6,5%) zijn echter signalen die kunnen wijzen op een vermindering van het tempo. Daar komt bij de verwachting van een instorten van de huizenprijzen vanwege verminderde immigratie. Daar tegenover wordt weer veel verwacht van de onderhandelingen met China over een vrijhandelsverdrag tussen beide landen. China is in opmars. En hoewel Nieuw-Zeeland zich ziet binnen het raam van Azie en de Pacific worden toch erg veel ogen gericht in noordelijke richting. Verder lees je over de wenselijkheid van een kenniseconomie en dus wordt het onderwijs beklemtoond plus het stimuleren van de immigratie van hoger opgeleiden. Soms is alsof je een Nederlandse krant leest. Die kranten hebben allemaal ongeveer een zelfde indeling. De eerste set pagina's bevatten allemaal binnelands nieuws. De tweede set gaat over de " world" , waarin het een en ander valt te lezen over de spanningen in de Oekraine en het verloop van de oorlog en de discussies over uitstel/geen uitstel van de verkiezingen in Irak. De derde set gaat over " business" en op maandag wordt dat aangevuld met sport. Daarbij krijgen, zo hebben wij de indruk, rugby, cricket, paardenraces, engels voetbal en golf de meeste aandacht. Op de zaterdag is een extra editie, een magazin. Voor de trouwe Trouwlezers een soort " letter en geest". We noemden ook Museumbezoek een middel voor een betere kijk op land en volk. Daarbij moet beslist het Te Papa Museum in Wellington worden genoemd. Het geeft een voortreffelijke indruk van de geschiedenis en de actuele problemen van dit land. Het wordt intensief bezocht door de jeugd en is heel aantrekkelijk ingericht. Wij reizen uiteraard steeds verder. Zo zijn wij nu al weer enige tijd op het Zuidereiland na een overtocht met prachtig stralend weer. De noordkant hebben we bekeken d.w.z. het noordoosten en het noordwesten. We hebben er boottochten gemaakt door de baaien en ook langs de kust van het Abel Tasman Nationale park. Prachtig. Met een watertaxi tussen de rotsen door waarop robben lagen te luieren. Dit bericht komt uit Greymouth aan de westkust. Het volgende uit.....?

Jo en Karel Krolis

4

Deze brief begint met het ruisen van de branding in onze oren. De camping grenst nl. met 1 duinovergang aan de Abel Tasmanzee. We hebben een paar wandelingen gemaakt over een strand dat hoofdzakelijk bestaat uit grind en grotere stenen op zoek naar die ene bijzondere steen. We staan in Greymouth aan de westkust van het Zuidereiland.Het gebied ook van de greenstone, jade. Morgen trekken we verder zuidwaarts. Zullen we ook de rode Pohutukawa zien bloeien onderweg? Het is er bijna de tijd voor. Ons oog is voor de komende paar dagen gevallen op Franz Josef, het gletcherdorp. Voor degenen die onze kerkdiensten bijhouden: ja, inderdaad, de afgelopen zondag, Sinterklaasdag, zijn we in Motueka naar een dienst geweest van de Verenigde Presbyteriale Methodistische gemeente. Het was in een klein intiem kerkje. Voorafgaand aan de dienst zongen we kerstliederen. Het was een dienst van Schrift en Tafel. Een vrouwelijke predikant ging voor. Tijdens het avondmaal fluisterde Karel Jo een gedachte in het oor, die op het zelfde ogenblik ook bij haar opkwam: allemaal leeftijdgenoten. Dat was iets overdreven want we zagen ook nog iemand van goed in de veertig en enkelen tussen de vijftig en zestig. Tijdens het koffiedrinken konden we voor al die grijsheid geen echt overtuigende verklaring horen: de jongeren gaan naar andere kerken (doorvragen op dit punt lukte niet echt), en veel gepensioeneerden komen deze kant op. Dat klopte wel met onze algemene indruk. Maar... . Spelen ook andere dingen? Is het voor jongeren misschien toch allemaal te behoudend? We weten het niet, maar we lazen dat de Methodisten-synode in meerderheid had besloten geen homosexuelen toe te laten tot enig ambt. Een compromisvoorstel om dat allemaal over te laten aan de lokale gemeenten werd afgewezen. De Presbyterianen moetn er nog over vergaderen. We hebben overigens de indruk dat men in Nieuw-Zeeland over het algemeen iets conservatiever is dan in ons tumultueuze landje. Er is dezer dagen na veel heet debat in parlement en daarbuiten een zog civil union bill aangenomen, dat de honosexuele relaties gelijkberechtigt met het huwelijk. Belangrijk argument is dat het voortvloeit uit het handvest voor de rechten van de mens. . Wat een ingezonden brieven, columns en redactionele commentaren. Een belangrijke oppositierol kwam van bepaalde kerken w. o. de Destiny Church. Whatever that may be. We zijn inmiddels in Franz Josef, Donderdag 9 dec., maar hebben de Pohutukawa niet zien bloeien. Vandaag hebben we een jade factory bezocht in de jadestad Hokitika en we hebben uitgebreid genoten van een zilverreiger kolonie. We telden er dertig. Ze verblijven er vanaf september tot ongeveer maart en verdwijnen dan naar elders. Het was een prachtig gezicht. We kwamen er na een woeste tocht met een speedboat over een kronkelende rivier met ondiepe plekken, boomstronken en stroomversnellingen. Ook dat was genieten. Ook voor de bestuurder die zei dat het voor hem altijd weer een "game" was. We hadden ons er goed op gekleed, want het was de hele dag koud, somber en miezerig geweest. Bovendien werden we in het boekingskantoor gewaarschuwd voor de kou. We hadden van alles over elkaar aangetrokken. We kregen ook nog zwemvesten aan. En toen....begon de zon te schijnen. Datzelfde deden we op vrijdag bij ons gletcherbezoek. We werden zelfs geadviseerd iets op ons hoofd te doen. Tja, het had de hele nacht geregend en ook een deel van de mkorgen. Toen het even droog werd dachten we: nu oet het gebeuren. Onze busschauffeur zei nog wel: hier is het droog, maar daar.... . We zijn door haar afgezet voor een wandeling van anderhalf uur, grotendeels door het morenengebied van de gletcher. Rondom bergen met een aantal kleine en wat grotere watervallen lopend temidden van stenen en waterstromen en stroompjes. Aan het eind een hele grote wat smerig geworden ijs- en sneeuwmassa. We zijn er dicht bij geweest. Op zaterdag, 11 dec., reden we ongehaast in de richting van Haast. Onderweg beachten we dat Foxgletcher ook nog wel konden gaan bekijken. Aldus gedaan. Een afslag van 4 km. en een wandeling van een klein halfuur door een gelijksoortig morenenlandschap als de vorige dag, bracht ons aan de voet van gletcher, die in de loop der eeuwen aanzienlijk geslomken is. Het weer verschilde aanzienlijk met gisteren. Het was nu stralend zonnig. En dat bleef zo de hele trip, die we nog een keer onderbraken met een bezoek aan een zalkwekerij waar we ook maar voortreffelijk hebben gegeten. Jo gerookt en Karel gegrild. Het was er knap druk. Vooral Japanners en Zuid-Koreanen. Tragisch? Afgelopen zondagmorgen was er geen kerkdienst. Pas 5 uur, zo hoorden wij. Het was een paar bruggen verder op. Wij er naar toe. Het bleek een Rk.dienst te zijn. Met de priester meegeteld waren we met zes volwassenen en drie kinderen. Er werd niet gezongen. We hebben gecommuniceerd. Hou er de moed maar in.

Jo en Karel Krolis