Den vaderland getrouwe

Het is nu al meer dan tien jaar geleden, maar ik herinner het mij nog als de dag van gisteren. Het was de eerste zondag na 30 april, en in de Bevrijdingskerk stond op het bord lied 411 niet vermeld. Ik had al gedacht: 'Het zal mij benieuwen hoe dat afloopt'. En jawel, direct na de zegen stond een zeer antirevolutionaire zuster op die uit volle borst het Wilhelmus aanhief. Uit zeer volle borst, mag ik wel zeggen, maar dat terzijde. Na de eerste regel viel de organist haar bij (knap dat hij direct de juiste hoogte wist mee te spelen), en vervolgens viel de hele gemeente in. Sindsdien heeft geen van onze predikanten het meer aangedurfd het volkslied weg te laten van het programma op de eerste zondag na 30 april; althans niet tijdens een dienst waar ik bij was.

Toch wil ik een vraagteken zetten bij het zingen van het Wilhelmus in een kerkdienst. Ik geeft direct toe dat het Wilhelmus qua strekking een heel ander lied is dan de racistische Marsaillaise en het brallerige Deutschland, Deutschland über alles (het officiële Duitse volkslied is overigens een ander couplet van dat lied: 'Einigkeit und Recht und Freiheit für das Deutsche Vaterland'; dat klinkt al een stuk fraaier, maar ik zou niet graag de Duitsers de kost geven die stug het eerste couplet blijven zingen). Het Wilhelmus heeft weliswaar ook een enigszins elitaire strekking, maar het benadrukt in de eerste plaats dat zelfs een vorst des rijks God moet gehoorzamen. Het is dan ook niet zozeer de tekst die mij tegenstaat. Hoewel ik het natuurlijk idioot vind om te zingen dat ik Willem van Nassau ben; ik heet gewoon Jan Blom. Ik ben niet van duitsen bloed, ik ben geen prins van Oranje, en ik heb helemaal niets met de koning van Spanje. Den vaderland getrouwe, dat wil ik best zijn, maar tot in de dood? Mag ik daar nog een nachtje over slapen alstublieft?

Maar goed, er zijn wel meer liederen met niet geheel logische teksten die ik desondanks graag zing. Dat geldt evenwel niet voor het Wilhelmus, althans niet in een kerkdienst. Een volkslied is bedoeld om nationalistische gevoelens te onderstrepen. We zingen het Wilhelmus om aan te geven dat wij Nederlanders zijn, en dat houdt automatisch in dat we niet-Nederlanders uitsluiten. Dat mag best in een voetbalstadion bij een interlandwedstrijd. Het mag ook als de koningin in Wageningen op bezoek komt. Maar het mag niet in de kerk. In Christus is noch oost noch west, in hem nog zuid noch noord. Nationalistische gevoelens moeten we niet willen overgieten met een religieus sausje. Dat leidt tot fundamentalisme waar ongelukken van komen.

Jan Blom
E-mail: jblom@user.diva.nl
Wageningen, april 2003